(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

విరాటపర్వ - అధ్యాయ 040

॥ శ్రీః ॥
4.40. అధ్యాయః 040
Mahabharata - Virata Parva - Chapter Topics
ఉత్తరేణార్జనచోదనయా శమీమారుహ్య ధనురాదానం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Virata Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 4-40-0x(3174)(30091)
తం దృష్ట్వా క్లీబరూపేణ రథస్థం రథిపుంగవం।
శమీమభిముఖం యాంతం రథమారోప్య చోత్తరం ॥ 4-40-1(30092)
ద్రోణభీష్మాదయః శూరాః కురూణాం రథిసత్తమాః ।
విత్రస్తమనసశ్చాసంధనంజయకృతాద్భయాత్ ॥ 4-40-2(30093)
తానవేక్ష్య హతోత్సాహానుత్పాతానపి చాద్భుతాన్।
గురుః శస్త్రభృతాంశ్రేష్ఠో భారద్వాజోఽభ్యభాషత ॥ 4-40-3(30094)
స్వరాశ్చ వాతాః సంయాంతి రూక్షాః పరుషనిస్వనాః ।
భస్మవర్షప్రకాశేన తమసా సంవృతం నభః ॥ 4-40-4(30095)
రూక్షవర్ణాశ్చ జలదా దృశ్యంతేఽద్భుతదర్శనాః ।
నిఃసరంతి చ కోశేభ్యః శస్త్రాణి వివిధాని చ ॥ 4-40-5(30096)
శివాశ్చ వినదంత్యేతా దీప్తాయాం దిశి దారుణాః ।
హయాశ్చాశ్రూణి ముంచంతి ధ్వజాః కంపంత్యకంపితాః ॥ 4-40-6(30097)
యాదృశాన్యత్ర దృశ్యంతే రూపాణి వివిధాని చ।
యత్తా భవంతస్తిష్ఠంతు యుద్ధం స్యాత్సముపస్థితం ॥ 4-40-7(30098)
రక్షధ్వమపి రాజానం వ్యూహధ్వం వాహినీమపి ।
వైశసం చ ప్రతీక్షధ్వం రక్షధ్వం చాపి గోధనం ॥ 4-40-8(30099)
ఏష వీరో మహేష్వాసః సర్వశస్త్రభృతాంవరః।
ఆగతః క్లీబవేషేణ పార్థో నాస్త్యత్ర సంశయః ॥ 4-40-9(30100)
ఏతావదుక్త్వా వచనం భీష్మమాలోక్య చాబ్రవీత్ ॥ 4-40-10(30101)
నదీజ లంకేశవనారికేతుర్నగాహ్వయో నామ నగారిసూనుః ।
గత్యా సురేశః క్వచిదంగనేవ గురుర్బభాషే వచనం తదానీం ॥ 4-40-11(30102)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-40-12x(3175)
ఇత్యుక్త్వా సంజ్ఞయా ద్రోణస్తూష్ణీమాసీద్విశాంపతే।
భారద్వాజవచః శ్రుత్వా గాంగేయః సంజ్ఞయాఽబ్రవీత్ ॥ 4-40-12(30103)
అతీతం చక్రమస్మాకం విషయాంతరమాగతాః ।
అతీతః సమయశ్చోక్త అస్మాభిర్యః సభాతలే।
న భయం శత్రుతః కార్యం శంకాం త్యజ నరర్షభ ॥ 4-40-13(30104)
దేవవ్రతేనైవముక్తే వచనే హితకారిణా ।
దుర్యోధనమథాలోక్య సంజ్ఞయా ద్రోణ అబ్రవీత్ ॥ 4-40-14(30105)
ఏష వీరో మహేష్వాసః సర్వశస్త్రభృతాంవరః ।
ఆగతః క్లీబరూపేణ పార్థో నాస్త్యత్ర సంశయః ॥ 4-40-15(30106)
ఏష పార్థో హి విక్రాంతః సవ్యసాచీ పరంతపః।
యే జేతారో మహీపానామమునా కురవో హతాః ॥ 4-40-16(30107)
యస్మింజాతే మహీ కృత్స్నా నిర్భరోచ్ఛ్వాసితాఽభవత్।
యేన మే దక్షిణా దత్తా బద్ధ్వా ద్రుపదమోజసా ॥ 4-40-17(30108)
విద్ధ్వా వియద్గతం లక్ష్యం వినిర్జిత్య చ పార్థివాన్ ।
నిర్జితా యేన పాంచాలీ పురా యేన స్వయంవరే ॥ 4-40-18(30109)
ఖాండవే యేన సంతృప్తో వహ్నిర్జిత్వా సురాసురాన్ ।
పరిణీతా సుభద్రా చ యేన నిర్జిత్య యాదవాన్ ॥ 4-40-19(30110)
నిర్జితో యేన యుద్ధేన త్రిపురారిః స్మరార్దనః ॥ 4-40-20(30111)
గత్వా త్రివిష్టపం యేన జితేంద్రా దానవా యుధి ।
నివాతకవచా రాజందానవానాం త్రికోటయః।
నిర్జితాః కాలకేయాశ్చ హిరణ్యపురవాసినః ॥ 4-40-21(30112)
యేన త్వం మోచితో బద్ధశ్చిత్రసేనేన తద్వనే ॥ 4-40-22(30113)
యేన గత్వోత్తరం మేరోరానినాయ మహద్ధనం ।
యాజితో ధర్మసూనుశ్చ నృపాన్సర్వాన్విజిత్య చ ॥ 4-40-23(30114)
యస్మిఞ్శౌర్యం చ వీర్యం చ తేజో ధైర్యం పరాక్రమః ।
ఔదార్యం చైవ గాంభీర్యం శ్రీర్హ్రీర్ధర్మో దయాఽఽర్జవం ।
ఏవమాదిగుణోపేతః సోయం పార్థో న సంశయః ॥ 4-40-24(30115)
నాజిత్వా వినివర్తేత సర్వానపి మరుద్గణాన్ ॥ 4-40-25(30116)
క్లేశితశ్చ వనే శూరో వాసవేన చ శిక్షితః।
అమర్షవశమాపన్నో యోత్స్యతే నాత్ర సంశయః ।
న హ్యస్య ప్రతియోద్ధారమన్యం పశ్యామి కౌరవ ॥ 4-40-26(30117)
మహాదేవోపి పార్థేన శ్రూయతే యుద్ధతోషితః ।
కిరాతవేషప్రచ్ఛన్నో గిరౌ హిమవతి ప్రభుః ॥ 4-40-27(30118)
ఇత్యేవంవాదినం ద్రోణం కర్ణః క్రుద్ధోఽభ్యభాషత ॥ 4-40-28(30119)
సదా భవాన్ఫల్గునస్య గుణానస్మాసు కత్థసే।
న చార్జునః కలాపూర్ణో మమ దుర్యోధనస్య వా ॥ 4-40-29(30120)
దుర్యోధన ఉవాచ। 4-40-30x(3176)
యద్యేష పార్థో రాధేయ కృతం కార్యం భవేన్మమ ।
జ్ఞాతాః పునశ్చరిష్యంతి ద్వాదశాన్యాంశ్చ వత్సరాన్ ॥ 4-40-30(30121)
అథవా కశ్చిదేవాన్యః క్లీబరూపేణ దేవరాట్ ।
శరైరేనం సునిశితైః పాతయిష్యామి భూతలే ॥ 4-40-31(30122)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-40-32x(3177)
తస్మిన్వదతి తాం వాచం ధార్తరాష్ట్రే పరంతపే।
భీష్మో ద్రోణః కృపో ద్రౌణిః పౌరుషం తదపూజయన్ ॥ 4-40-32(30123)
తాం శమీమభిసంగంయ పార్థో వైరాటిమబ్రవీత్।
సుఖసంవర్ధితం పిత్రా సమరాణామకోవిదం ॥ 4-40-33(30124)
ఏహి భూమింజయారుహ్య వైరాటే మహతీం శమీం।
సమాదిష్టో మయా క్షిప్రం ధనుర్గాండీవమానయ ॥ 4-40-34(30125)
నేమానీష్వాసనానీహ సోఢుం శక్ష్యంతి మే బలం ।
నాలం భారం గురుం భేత్తుం కుంజరం వా ప్రమర్దితుం ॥ 4-40-35(30126)
మమ వా బాహువిక్షేపం శత్రూనిహ విజేష్యతః।
నేచ్ఛామి తైరహం కర్తుం కర్మ వైజయికం త్విహ ॥ 4-40-36(30127)
అతిసూక్ష్మాణి హ్రస్వాని సర్వాణి చ మృదూని చ।
ఆయుధాని మహాబాహో తవైతాని మహాబల ॥ 4-40-37(30128)
తస్మాద్భూమింజయారుహ్య శమీమేతాం పలాశినీం ।
అస్యాం హి పాండుపుత్రాణాం ధనూంషి నిహితాత్యుత ॥ 4-40-38(30129)
యుధిష్ఠిరస్య భీమస్య బీభత్సోర్యమయోస్తథా ।
ధ్వజా శరాశ్చ శూరాణాం దివ్యాని కవచాని చ ॥ 4-40-39(30130)
అత్రైవ తు మహావీర్యం ధనుః పార్థస్య గాండివం ।
ఏకం శతసహస్రేణ సంమితం రాష్ట్రవర్ధనం ॥ 4-40-40(30131)
వ్యాయామసహమత్యర్థం తృణరాజసమం మహత్ ।
సర్వాయుధమహామాత్రం సర్వారిక్షయకారకం ॥ 4-40-41(30132)
సువర్ణవికృతం దివ్యం శ్లక్ష్ణమాయతమవ్రణం।
అలం భారం గురుం సోఢుం వారుణం చ సుదర్శనం ॥ 4-40-42(30133)
తాదృశాన్యేవ సర్వాణి బలవంతి దృఢాని చ।
యుధిష్ఠిరస్య భీమస్య బీభత్సోర్యమయోస్తథా ।
ప్రథితాని విశిష్టాని దుర్దశాని భవంత్యుత ॥ 4-40-43(30134)
ఉత్తర ఉవాచ। 4-40-44x(3178)
శరీరమిహ చాసక్తం శంయాం శుష్కం పురా కిల।
తదహం రాజపుత్రః సన్స్పృశేయం పాణినా కథం ॥ 4-40-44(30135)
న మామేవంవిధం కర్మ కారయస్వ బృహన్నలే ।
కథం వా శక్యతే కర్తుం బుద్ధ్యా త్వం మన్యసే కథం ॥ 4-40-45(30136)
నైవంవిధం మయా యుక్తమాలబ్ధుం క్షత్రయోనినా ।
మహతా రాజపుత్రేణ మంత్రయజ్ఞవిదా సతా ॥ 4-40-46(30137)
స్పృష్టవంతం శరీరం మాం శవవాహమివాశుచిం।
కథం వా వ్యవహార్యం వై కుర్వీథాస్త్వం బృహన్నలే ॥ 4-40-47(30138)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-40-48x(3179)
తమువాచ తతః శూరః పార్థం పరపుంరజయః।
దాయాదం సర్వమత్స్యానాం కులే జాతం విశారదం ॥ 4-40-48(30139)
జానామి త్వాం మహాప్రాజ్ఞ శుభం జాత్యా కులేన చ ।
కథం ను పాపకం కర్మ బ్రూయాం త్వాఽహం పరంతప ॥ 4-40-49(30140)
వ్యవహార్యశ్చ రాజేంద్ర శుద్ధశ్చైవ భవిష్యసి ।
ధనూంష్యేతాని మా భైస్త్వం శరీరం నాత్ర విద్యతే ॥ 4-40-50(30141)
దాయాదం మత్స్యరాజస్య కులే జాతం మనస్వినం ।
కథం వా నందితం కర్మ కారయే త్వాం నృపాత్మజ ॥ 4-40-51(30142)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-40-52x(3180)
ఏవముక్తః స పార్థేన రథాత్ప్రస్కంద్య కుండలీ।
ఆరురోహ శమీవృక్షం వైరాటిరవశస్తదా ॥ 4-40-52(30143)
తమన్వశాసచ్ఛత్రుఘ్నో రథే తిష్ఠంధనంజయః ।
అవరోపయ వృక్షాగ్రాద్ధనూంష్యేతాని మాచిరం ॥ 4-40-53(30144)
సోపహృత్య మహార్హాణి ధనూంషి పృథువక్షసాం ।
పరివేష్టనపత్రాణి విముచ్య సముపానయత్ ॥ 4-40-54(30145)
పరివేష్టనమేతేషాం సర్వం ముంచస్వ మాచిరం ।
తేషాం సంనహనీయాని పరిముచ్య పరంతపః।
అపశ్యత్తత్ర గాండీవం చతుర్భిరపరైః సహ ॥ 4-40-55(30146)
తేషాం విముచ్యమానానాం ధనుషామర్కవర్చసాం।
వినిశ్చేరుః ప్రభా దివ్యా గ్రహాణాముదయేష్వివ ॥ 4-40-56(30147)
స తేషాం రూపమాలేక్య భోగినామివ దృంభతాం ।
హృష్టరోమా భయోద్విగ్రః ప్రవేపితతనుస్తదా ॥ 4-40-57(30148)
అర్జునేన సమాశ్వస్తః కించిద్ధృష్టో నృపాత్మజః।
తేషాం సందర్శనాభ్యాసం స్పర్శాభ్యాసం పునః పునః ॥ 58 ॥ 4-40-58(30149)
ఆమీల్య పునరున్మీల్య స్పృష్ట్వాస్పృష్ట్వా చకార సః।
సంయగ్ఘుంటస్తదాఽఽశ్వస్తః క్షణేన సమపద్యత ॥ 59 ॥ 4-40-59(30150)
సంస్పృశ్య తాని చాపాని భానుమంతి బృహంతి చ।
వైరాటిరర్జునం రాజన్నిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 60 ॥ ॥ 4-40-60(30151)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే విరాటపర్వణి గోగ్రహణపర్వణి చత్వారింశోఽధ్యాయః ॥ 40 ॥

Mahabharata - Virata Parva - Chapter Footnotes
4-40-11 నగారిసూనుః। ఏషోఽంగనావేషధరః కిరీటీ జిత్వాఽవ యం నేష్యతి చాద్య గా వ ఇతి ఝo పాఠః।
హే నదీజ గాంగేయ భీష్మ, లంకేశస్య రావణస్య వనం తస్యారిర్నాశకో హనూమాన్ స కేతుర్ధ్వజో యస్య సః లంకేశవనారికేతుః ।
నగో `వృక్షస్తదాహ్లయః వృక్షనామా। అర్జున ఇత్యర్థః।
శైలవృక్షౌ నగావగావిత్యమరః। నగారిరింద్రస్తస్య సూనుః ।
కిరీటీ తన్నామా యం జిత్వా వః యుష్మాకం గాః ధేనూః నేష్యతి తం దుర్యోధనం అవ పాలయ ॥ 11 ॥
4-40-46 ఆలబ్ధుం స్ప్రష్టుం ॥ 46 ॥
॥ చత్వారింశోఽధ్యాయః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.